U haalt een plafondplaat weg of loopt met een zaklamp over zolder en ziet een balk vol gaatjes, met een randje boormeel eronder. Dan wilt u vooral weten of die balk de vloer of het dak nog draagt. Houtwormschade ziet er aan de buitenkant vaak erger of juist onschuldiger uit dan ze is.
Een eerste indruk krijgt u zelf, met een schroevendraaier, een rolmaat en een hamer. Het aantal gaatjes zegt daarbij weinig: kijk naar het gezonde hout dat over is en naar de plek van de schade.
Daarna weet u of bestrijden genoeg is, wanneer een constructeur moet meekijken en welk herstel bij de houtwormschade past.
Welke houtwormschade tast de draagkracht van een balk aan?
De gewone houtwormkever (Anobium punctatum), uit de familie van de klopkevers, laat ronde gaatjes van 1 tot 2 mm achter. De larven eten vooral spinthout, de buitenste zone van de balk. Bij een zware balk blijft de houtwormschade daardoor vaak aan de buitenkant, maar zeker is dat pas na meten.
De huisboktor (Hylotrupes bajulus) uit de boktorfamilie zit in naaldhout zoals vuren en grenen, waar veel balken van gemaakt zijn. De larven vreten 3 tot 8 jaar vlak onder het oppervlak en laten een dun vliesje hout staan. Een balk kan er gaaf uitzien terwijl daaronder vooral boormeel zit. Ovale gaten van 6 tot 10 mm in dragend hout zijn daarom altijd reden voor onderzoek.
Een zachte balkkop, het uiteinde dat in de muur rust, komt vaak door vocht en houtrot. Zolang het vocht blijft, komt de schade terug.
Hoe test u zelf of een balk nog stevig is?
Vier controles geven in een kwartier een eerste beeld:
- Prikken: druk een schroevendraaier met handkracht in het hout. Gezond hout stopt de punt na een paar millimeter, aangetast hout laat hem een centimeter of dieper zakken.
- Kloppen: tik met een hamer langs de balk. Een doffe, holle klank wijst op gangen onder het oppervlak.
- Meten: schraap op de slechtste plek het losse hout weg en meet de hoogte en breedte van het gezonde hout.
- Doorbuiging: span een draad van muur tot muur en meet in het midden de afstand tot de balk.
Eén meting van de doorbuiging zegt weinig over de sterkte: oude balken hangen vaak al door en plaatselijke schade ziet u er niet in terug. Noteer de maat daarom en meet na drie maanden opnieuw. Neemt de doorbuiging toe, laat de balk dan beoordelen. Zakt de schroevendraaier al een centimeter of dieper weg, wacht die drie maanden dan niet af.
Waarom telt de plek van de houtwormschade zwaarder dan het aantal gaatjes?
Een balk van 70 bij 195 mm die rondom 10 mm hout verliest, houdt 50 bij 175 mm over. Tien millimeter klinkt als weinig. Toch houdt de balk maar ongeveer 58 procent van zijn sterkte over.
Halverwege tussen de muren buigt een balk het meest. Houtwormschade aan de onder- of bovenkant weegt daar het zwaarst. Bij de muur geeft de balkkop de hele last door aan het metselwerk. Een balk die in het midden gaaf is en in de muur verpulverd, is dus niet veilig.
Wanneer hoort er een constructeur naar te kijken?
Een bestrijder stelt vast welke soort er zit, of de aantasting nog actief is en hoe groot de houtwormschade is. Of het overgebleven hout de last nog draagt, rekent een constructeur uit. Dat is de ingenieur die bepaalt wat een balk mag dragen en of constructief herstel nodig is.
Bel een constructeur als de schroevendraaier een centimeter of dieper wegzakt, bij ovale gaten in dragend hout, bij een zachte balkkop of als de doorbuiging toeneemt. Met een boorweerstandsmeting meet een dunne naald op elke diepte hoe hard het hout is, zonder de balk open te hakken.
Twijfelt u aan een zwaar belaste balk, haal dan zware spullen van de vloer. Laat een aannemer de balk stempelen, dus tijdelijk ondersteunen, tot de beoordeling er is.
Hoe werkt constructief herstel na houtwormschade?
Draagt het gezonde hout de last nog, dan blijft het bij bestrijden en het wegnemen van los hout. Is dat niet zo, dan kiest de constructeur uit vier gangbare methoden. Een timmerman of aannemer voert het werk uit en ondersteunt de balk eerst met stempels, zodat hij tijdens het herstel geen last draagt.
Zit de houtwormschade in het midden of over een grote lengte, dan is bijleggen de gebruikelijke keuze. Naast de oude balk komt een nieuwe, die van muur tot muur loopt en met bouten wordt gekoppeld. De constructeur bepaalt de maat en of er aan één of twee zijden hout bij komt.
Aanlassen is de manier om een slechte balkkop te herstellen terwijl de rest van de balk gaaf is. Het aangetaste deel wordt afgezaagd en vervangen door nieuw hout, dat met een houtverbinding, lijm en bouten aan de oude balk vastzit.
Moet de balk in het zicht blijven, dan kan kunstharsherstel. Het slechte hout wordt verwijderd en vervangen door epoxymortel, een vulmiddel van kunsthars, met ingelijmde staven die de krachten opvangen. Dat is werk voor een gespecialiseerd bedrijf.
Waar ruimte voor extra hout ontbreekt, nemen stalen strippen of een stalen profiel de last over. Een stalen steun onder de balkkop kan ook, maar blijft in het zicht.
Blijft er te weinig gezond hout over, dan is hout vervangen de enige oplossing.
In welke volgorde pakt u bestrijden en herstellen aan?
Bij bijleggen en aanlassen geldt: eerst bestrijden, dan timmeren. Na het bijleggen is het vlak tussen oud en nieuw hout niet meer bereikbaar voor het middel. Leg het nieuwe hout er tijdens de behandeling los bij, dan kan het rondom worden meebehandeld.
Impregneren, het hout laten doortrekken met bestrijdingsmiddel, werkt alleen op kaal hout. Beits of lak komt dus pas na de behandeling. Daarna moet de ruimte doorluchten: 2 uur bij een middel op waterbasis en 48 uur bij een middel op oliebasis. Pas dan begint het timmerwerk.
Maak de ruimte vooraf leeg en stofvrij. Door stof en spinrag heen trekt het middel niet in het hout.
Veelgestelde vragen over houtwormschade aan balken
Is houtworm gevaarlijk voor de constructie van een huis?
De gewone houtwormkever is zelden op korte termijn gevaarlijk voor de constructie, de huisboktor wel.
Anobium punctatum blijft meestal in het spinthout. Hylotrupes bajulus holt dragend naaldhout van binnenuit uit.
Hoe weet u of houtworm nog actief is?
Houtworm is actief als er licht, vers boormeel onder de balk ligt en er nieuwe gaatjes met een lichte binnenkant bij komen.
Plak in het voorjaar papier over een stuk balk. Zitten er na de zomer gaatjes in, dan zijn er kevers uitgevlogen.
Kunt u houtwormgaatjes vullen?
Ja, u kunt houtwormgaatjes vullen, maar pas na de behandeling en alleen voor het oog.
Vullen herstelt houtwormschade niet. Vóór de behandeling houdt vulmiddel bovendien het bestrijdingsmiddel tegen.
Vergoedt de opstalverzekering houtwormschade?
Nee, de opstalverzekering vergoedt houtwormschade meestal niet.
Verzekeraars zien het als schade die met onderhoud te voorkomen is. Kijk bij de uitsluitingen in uw polisvoorwaarden.
Mag u zelf een dragende balk verstevigen?
Het timmerwerk mag u zelf doen, maar de maten en verbindingen horen van een constructeur te komen.
Verandert u iets aan dragende delen, vraag dan bij de gemeente na of een vergunning nodig is.
